KALENDARZE SŁONECZNE

Prawdziwie rewolucyjnym kalendarzem słonecznym jest… Francuski kalendarz rewolucyjny, czy też według innych przekazów – republikański. Oficjalnie zaczął obowiązywać 5 października 1793 r. Obowiązywał we Francji do 9 września 1805 roku, kiedy to Napoleon Bonaparte zdecydował o powrocie do kalendarza gregoriańskiego. Charakterystyczne dla tego kalendarza było pojmowanie nowej ery. Dotychczas była ona powiązana z religią i według kalendarza gregoriańskiego liczono lata od narodzin Chrystusa. Rewolucjoniści zaczęli natomiast liczyć lata od dnia utworzenia republiki. Kalendarz ten został podzielony na dwanaście trzydziestodniowych miesięcy, a także pięć dni dodatkowych, w których świętowano. Święta kościelne zostały zastąpione przez świeckie, a najważniejszym z nich została uznana data zdobycia Bastylii.

Wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego doprowadziło do kilku istotnych zmian względem kalendarza juliańskiego. Jedną z głównych zmian była data przesilenia zimowego, która została cofnięta o jeden dzień, konkretnie z 24 na 23 grudnia. Pierwszymi krajami, które przyjęły nowy kalendarz były Hiszpania, Portugalia, Polska, a także oczywiście Włochy. Tam ochoczo odniesiono się do propozycji zamiany swojej dotychczasowej rachuby czasu. Jak się później okazało, była to dobra decyzja, gdyż powoli przekonywały się do zmian kolejne kraje. Najwolniej do nowego kalendarza przekonywali się przedstawiciele krajów protestanckich. W Anglii kalendarz gregoriański został zaakceprowany dopiero w roku 1752. Grecja była natomiast ostatnim krajem europejskim, który zdecydował się na porzucenie kalendarza juliańskiego.

Kalendarz gregoriański jest, można powiedzieć, ulepszoną wersją kalendarza juliańskiego. Opracowanie go zlecił już w XVI wieku papież Grzegorz XIII. Głównym celem jego wprowadzenia było znalezienie sposobu na uniknięcie opóźnienia, do którego prowadziły poprzednie kalendarze, w tym także powszechnie stosowany kalendarz juliański, który był powszechnie stosowany przez ponad piętnaście wieków, co jest wynikiem bardzo imponującym. Co prawda całkowicie zlikwidować się opóźnienia nie udało, ale zamiast jednego dnia na każde sto dwadzieścia osiem lat, teraz opóźnienie wynosi jeden dzień na około trzy tysiące lat. Oznacza to, że raz na trzy tysiące lat zostanie dodany jeszcze jeden dzień dla wyrównania, czyli zostanie wprowadzony taki bonusowy rok przestępny. Mamy jeszcze trochę czasu, żeby się tym martwić.

Zlecenie opracowania kalendarza juliańskiego wyszło od samego Juliusza Cezara, jeszcze przed naszą erą. Obowiązywał w wielu krajach przez bardzo wiele lat. W Polsce przestał obowiązywać od 1582 roku, od 1918 w Rosji, a w Grecji dopiero od roku 1923. Gdzieniegdzie obowiązuje do dzisiaj, aczkolwiek powszechnie uznawany jest kalendarz gregoriański. Juliusz zlecił opracowanie nowego kalendarza, gdyż poprzedni – księżycowy, był już totalnie rozregulowany. Kalendarz juliański pierwotnie zaczynał się jakby od marca, kończył na lutym, przy czym ostatni, najkrótszy miesiąc był traktowany jako miesiąc oczyszczenia przed wejściem w nowy rok. Według legendy początkowo nastąpiła pomyłka we wprowadzaniu lat przestępnych i robiono to co trzy, zamiast co cztery lata. Odkrył to cesarz August i na jego cześć nazwano miesiąc, który u nas znany jest jako sierpień.

Kalendarz majów jest kalendarzem używanym raczej wyłącznie przez cywilizację majów przez cały okres ich istnienia, czyli od wieku III, aż do czasu, kiedy Amerykę Południową zaczęli plądrować Hiszpanie. Wiedzą na temat kalendarza Majów, a także w ogóle ich cywilizacji, dysponujemy dzięki dziewiętnastowiecznym badaniom Alfreda Maudslaya. Za podstawę wiedzy o tym kalendarzu uważa się kodeks drezeński. Dni były w nim numerowane podobnie jak miało to miejsce w kalendarzu azteckim. Trzeba przyznać, że gdyby ktoś z nas cofnął się w czasie, ciężko byłoby mu się przystosować do obowiązującej tam rachuby czasu. Dla wyrównania czasu, co jakiś czas wyrównywano go, dodając kilka dodatkowych dni. Było to coś na wzór naszego roku przestępnego, czyli roku o dzień dłuższego od normalnego, wprowadzanego raz na cztery lata.

Kalendarz irański, czy jak kto woli – perski, powstał w jedenastym wieku naszej ery, właśnie w persji. Obowiązuje do dziś w Iranie, a także w Afganistanie. Kalendarz ten oczywiście przez lata był wielokrotnie poprawiany i aktualizowany, aby zoptymalizować jego dostosowanie do rzeczywistego upływu czasu. Opiera się jednak na tych samych zasadach, na których powstawała jego pierwsza, średniowieczna wersja. Mimo tego, że istnieje on tak długo, dopiero niemal sto lat temu zatwierdzono go, jako oficjalnie obowiązujący, gdyż wcześniej wszelkie urzędy i instytucje państwowe posługiwały się kalendarzem muzułmańskim. Od 1957 roku kalendarz irański obowiązuje też oficjalnie w Afganistanie. Z kalendarzem muzułmańskim wspólne jest rozpoczęcie liczenia nowej ery. Za początek uznawany jest 622 rok, czyli data ucieczki Mahometa z Mekki.

Ciekawostką jest, że wiele kalendarzy, które były używane przez żyjące niegdyś cywilizacje miały bardzo podobną numerację dni. Poszczególne dni ponumerowane od zera do dziewiętnastki. Pierwszy dniem był więc określany dniem zerowym, a drugi – pierwszym i tak aż do dziewiętnastki. Trzeba więc za każdym razem odejmować jeden dzień. Jeśli ktoś wprowadziłby takie liczenie dni dzisiaj, to zapewne zostałby wyśmiany. Któż chciałby, żeby pierwszy dzień miesiąca być nazywany zerowym, a na przykład dziesiąty – dziewiątym. Spowodowałoby to bardzo wiele nieporozumień. Rachuba jaką znamy dzisiaj jest chyba po prostu nie do zmienienia, gdyż za bardzo zakorzeniła się w świadomości ludzi. Dzisiaj również między kalendarzami można odnaleźć pewne podobieństwa, które uwidaczniają się głównie jeśli porównamy nazwy poszczególnych miesięcy.

Kalendarz solarny był jednym z dwóch, których Aztekokowie używali jednocześnie. Ich kalendarz słoneczny dzielił się na osiemnaście miesięcy, a każdy z nich posiadał dwadzieścia dni. Dodatkowo doliczano pięć dni, aby liczba dni w roku była odpowiednia. Nazywali każdy miesiąc nazwami związanymi z roślinnością, lub rolnictwem. Wśród tych nazw były na przykład ‘długi post’, ’spadanie owoców’, ‘święto gór’, czy ’surowa pogoda’. Dodatkowe dni były natomiast uważane za wybitnie nieszczęśliwe i każdy wyczekiwał ich z niepokojem. Każdy miesiąc miał swoje określone święta stałe. Aztekowie byli bardzo religijni i byli skorzy do urządzania obrzędów. Jedynie podczas nieszczęślitych dni, które przypadały według naszego kalendarza na 7 – 11 lutego, jakiekolwiek świętowanie było zakazane, gdyż mogło przynieść pecha.

Kalendarzy jest bardzo wiele, niejednokrotnie różnią się one od siebie szczegółami, czasami zaś właściwie nie są do siebie podobne. Dlatego też wprowadzono podział na kilka zasadniczych grup, aby łatwiej się było w tym wszystkim połapać. Obecnie wyróżnia się podział na kalendarze słoneczne, księżycowe i słoneczno-księżycowe. Kalendarze słoneczne, które inaczej zwane są także solarnymi są nieoderwalnie związane z ruchem Ziemi wokół Słońca. Według tej rachuby czasu, rok ma 365 dni, podczas, gdy jego rzeczywista długość jest o około ćwierć dnia dłuższa. Tej ćwiartki nie udało się w żaden sposób włączyć do kalendarza, dlatego też stosuje się po prostu lata przestępne. Do tej grupy należą kalendarz aztecki, kalendarz irański, kalendarz majów, kalendarz juliański, kalendarz gregoriański, a także kalendarz rewolucyjny.

Mówiąc o kalendarzu, czy to słonecznym, czy jakimś innym, przychodzi do głowy jedno podstawowe pytanie. Skąd wzięła się nazwa kalendarz? Jak w bardzo wielu przypadkach, także i w tym, słowo to ma swoje korzenie aż w starożytności, gdyż nazwa pochodzi ze starożytnego Rzymu, konkretnie od słowa Kalendy. W Rzymie nazwa ta oznaczała pierwszy dzień każdego kolejnego miesiąca. Najstarszy kalendarz, który powstał w Polsce i zachwał się w oryginale, pochodzi z 1474 roku i był wydany po łacinie. Pierwszy kalendarz pisany po polsku pochodzi z roku 1516. Kalendarze w Polsce układali kiedyś tylko i wyłącznie profesorowie Akademii Krakowskiej. Byli oni uznawani za jedyne kompetentne osoby, które potrafią niemal bezbłędnie obliczyć czas, który uciekał naszym przodkom podobnie jak dziś ucieka nam. To się nie zmienia.